فرهنگ عمومي، معماري و شهرسازي - مصوب ۲۰/۵/۱۳۷۶
۲۵ تیر ۱۳۸۵
فرهنگ عمومي، معماري و شهرسازي
مصوب ۲۰/۵/۱۳۷۶
شوراي فرهنگ عمومي در دويست و هشتاد و پنجمين جلسه مورخ ۲۰مرداد ۱۳۷۶ موضوع فرهنگ عمومي، معماري و شهرسازي را مورد بحث و بررسي قرار داد و موضوعات زير را تصويب كرد:
۱ ـ در خصوص «فرهنگ عمومي، معماري و شهرسازي» ديدگاههاي گوناگوني در جامعه مطرح است كه حاكي از پيچيدگي مسئله است. پس از گردهمآيي «فرهنگ عمومي، معماري و شهرسازي» كه در تاريخ۸ و ۹ دي ماه ۱۳۷۵ با همكاري دستگاههاي ذيربط در اصفهان برگزار شد، ديدگاه مشتركي نسبت به موضوع از سوي اعضاءي شركتكننده در قالب بيانيه پاياني گردهمآيي ارائه شد. شوراي فرهنگ عمومي، متنبيانيه را با هدف تعيين چارچوب فعاليت در اين زمينه، به عنوان سند رسمي فرهنگي مورد تصويب قرار داد. اين متن، ديدگاه رسمي نسبت به موضوع مزبور است كه مبناي اصلي تنظيم فعاليتها در اين زمينه بشمار ميآيد.
۲ ـ به منظور تحقق عملي مفاد بيانيه، وزارت مسكن و شهرسازي موظف است پيشنهادات اجرايي را هماهنگ با سياستهاي شوراي عالي شهرسازي كشور، حداكثر ظرف مدت ۶ ماه تهيه و جهت بررسي وتصويب در شوراي عالي انقلاب فرهنگي، به شوراي فرهنگ عمومي ارائه كند.
بيانيه پاياني گردهمآيي فرهنگ عمومي، معماري و شهرسازي
معماري عرصه تلاقي فرهنگ، هنر و فن است و هيچ بناي دست ساخت انسان نيست كه رنگ و صبغه فرهنگي نداشته باشد. آدميان پديدآورندگان بناها،تأسيسات و فضاهاي زيستياند،ازاينرو هر اثرمعماري اثري فرهنگي محسوب مي شود.امور فرهنگي و ارزشي همواره مورد توجه مقام معظم رهبري حضرت آيتالله خامنهاي بوده است،با تكيه به رهنمودهاي معظم له در خصوص ساخت و سازهاي شهري و معماري و به منظور شناختن ابعاد و زواياي موضوع، گردهمآئي «فرهنگ عمومي، معماري و شهرسازي» از سوي دبيرخانه شوراي فرهنگ عمومي در استان اصفهان در روزهاي هشتم و نهم دي ماه ۱۳۷۵ برگزار شد، در اين دو روز با حضور جمعي از مسئولان دستگاهها و نهادهاي مربوط، دستياران، متخصصان،برنامه ريزان شهري ـ فرهنگي و صاحبنظران، رابطه فرهنگ عمومي، معماري و شهرسازي مورد بحث قرار گرفت. شركت كنندگان در اين گردهمآئي توجه به نكات زير را مورد تأكيد قرار دادند.
۱ ـ عليرغم وجود دانش و فرهنگ عميق معماري در گذشته فرهنگي كشور،اين موضوع چندان كه شايسته و درخور است مورد بررسي قرار نگرفته است. اين گردهمآئي از جمله كوششهاي آغازين در طرح موضوع بود و هدف اصلي آن جلب توجه و همدلي مردم و متخصصان و دست اندركاران بود. لازمة شناخت جنبههاي گوناگون فرهنگ عمومي و معماري ادامة اين قبيل تلاشها است. اميد است با طرح مباحث محققانه توسط فرهنگ شناسان، معماران و شهرسازان راه فرزانگي را كه فراتر از راههاي معمول و رايج سياستگذاري و تخصصي است بيابيم.
۲ ـ معماري ميتواند تجلي عيني ارزشها و باورهاي يك قوم و ملت باشد. نسبت دادن صفات فرهنگي به معماري يك ملت، بيان كنندة هويت آن قوم و ويژگي معماري آن است.هنگامي كه سخن از معماري اسلامي ميرود. هم از ويژگي آن سخن گفته ميشود و هم اشاره به معاني فرهنگي و هويت فرهنگي پديد آورندگان آن دارد. ارزشهاي ديني، عميق ترين، گرانقدرترين و لطيفترين بخش يك فرهنگ است. روح يك ملت در ارزشهاي ديني آن نمايان است. در نظر گرفتن ملاحظات فرهنگي، بستر اصلي سياستگذاري در جهت تقويت موقعيت ملي و ديني است با اين باور، شركت كنندگان گردهمآئي خواستار آن شدند كه ملاحظات فرهنگي در ضوابط شهرسازي و معماري مورد توجه جدي قرار گيرد. از اين رو پيشنهاد شد براي پيگيري اين موضوع گروهي از صاحبنظران فرهنگي و مسئولان دستگاههاي ذيربط شيوهنامههاي اجرائي را براي طرح در شوراي فرهنگ عمومي تهيه كنند.
۳ ـ فرهنگ عمومي مفهومي منتشر، جاري و زنده است كه از سادهترين امور زندگي روزمره تا عاليترين شكل فعاليتهاي انسان كه ابداع و آفرينش است را شامل ميشود. متأسفانه از اين حيث در معماري و شهرسازي دچار نقصان بودهايم. ريشة بيتوجهي به معماري اسلامي دور شدن مردم از فرصتهاي ابداعي در اين زمينه بوده است.
۴ ـ اصلرعايت حكمتاسلامي كه منظور ازآن تنظيمزندگاني مادي و معنوي براساس رفتارها و روشهاي عقلي، شرعي، اخلاقي و آرماني است، بايستيمورد توجه قرار گيرد. امروز نهادهاياجتماعيمختلفي وظايفگوناگوني را عهدهدار شدهاند، لازماست مطالعاتي كافي درزمينة تعيينمصاديق و زمينههايجديد و متنوع درمورد معمارياسلامي صورت گيرد.
۵ ـ نمادهاي معماري حائز دو كاركرد«بيان معنا» و « ايجاد حس هويت» است. هر نمادي به بيان معنائي فراتر از ظاهر خود اشاره دارد و حس تعلق به جمعي ويژه را بيان ميكند. نمادهاو نشانههاي معماري به دليل آنكه در زندگي روزمره هر لحظه ابداع و تكرار ميشود، حس خاصي از معنا و هويت را تقويت ميكند. شركت كنندگان گردهمآئي ترويج فرهنگ نشانه و نمادهاي معماري ايرانيـ اسلامي را جهت تقويت احساس ديني در زندگي روزمره و كشف هويت خودي مورد تاكيد قرار دادند.
۶ ـ شركت كنندگان در گردهمآئي درك روحية فرهنگي جامعه را در برنامهريزيهاي شهري مورد توجه قرار دادند و خواستار توجه بيشتر به متغيرهاي فرهنگي در برنامه ريزيهاي شهري شدند. در اين چهارچوب پيشنهاد شد موضوع ضوابط و مقررات شهرسازي از منظر فرهنگي نيز مورد بازنگري قرار گيرد و رسانههاي همگاني با طرح عالمانه موضوع گامهاي مؤثر در اين راه بردارند.
۷ ـ يكي از اجزاي فرهنگ عمومي رابطه فرد با محيط فيزيكي و كالبدي است. احساس فرد نسبت به محيط زندگي خود به عنوان يكي از دلايل و عوامل اصلي در رفتارهاي او عمل ميكند. فضاهاي شهري اثر مهمي بر رضايت فرد از زندگي و احساس تعلق به محيط و در نتيجه افزايش سطح مشاركت اجتماعي او ميگذارد. نتايج پژوهشها نشان داده است كه رضايت از محله در ميزان مشاركت و تقويت هويت شهري مؤثر است.
پيشنهاد ميشود در طراحي فضاهاي شهري، آرامش روحي و بهداشت رواني فرد و جامعه و انتظارات آنها بهعنوان متغيري مهم مورد ملاحظة برنامه ريزان شهري قرار گيرد. مطالعات مشتركي از سوي دستگاههاي ذيربط در خصوص برداشتهاي فرهنگي و فضاهاي شهري ضروري ميباشد و همچنين بكارگيري معيارهاي زيباشناختي براساس سليقة ملي كه احساس تعلق به محل زندگي را افزايش ميدهد، مورد تأكيد قرار گيرد.
۸ ـ بخشي از هويت شهر و شهروندان آن حاصل كاركرد نشانههاي معماري است. هويت بصري شهر با نمادهاي آن شناخته ميشود. جز برخي شهرهاي تاريخي، ديگر شهرهاي ايران كمتر از چنين هويتي برخوردارند. نمادهاي ويژهاي كه با ديدن آن ويژگيهاي يك شهر تداعي ميشود و حس تعلق شهر وندان به شهر از طريق اين نمادها تقويت ميشود. استفاده از نمادهاي مذهبي و ملي در طراحي شهري مورد تاكيد قرار گرفت كه اين امر توجه بيشتر دست اندركاران به اين مسئله را ميطلبد.
۹ ـ ميراث فرهنگي، دستاوردهاي مادي و معنوي يك ملت در طول حيات تاريخي آن است. هر ملتي براساس ميراث فرهنگي خود، هويت تاريخياش را تداوم ميبخشد. با توجه به نقش مهم ميراث فرهنگي در حافظة جمعي و هويت ملي يك جامعه، برخوردي پويا با آن شود و پيشنهاد ميشود در مورد ميراث فرهنگي راهبرد حفاظت فعال در مقابل راهبرد حفاظت موزهاي مورد تأكيد قرار گيرد. خطر تخريب بافتهاي تاريخي شهرها و استحاله آنها از طريق ساخت و سازهاي نامتناسب را يادآور و پيشنهاد ميشود بر ساخت و سازهاي جديد در بافتهاي تاريخي نظارت جدي اعمال شود و انجام مجموعه طرحهاي پژوهشي با هدف فعال سازي بافتهاي تاريخي در جهت تقويت فرهنگ خودي را سودمند ميدانند.
۱۰ـ درمعماري اسلامي طراحي و مكان يابي فضاهاي مذهبي با كاركرد تقويت فضاي معنوي شهرها صورت ميپذيرد و شوراي عالي شهرسازي با همكاري دستگاههاي اجرائي ضوابط و مقررات بهكارگيري معيارهاي زيباشناختي در طراحي فضاها، كشش و جذبة اين قبيل فضاها را افزايش دهد و پيشنهاد شد مكان يابي فضاهاي مذهبي با كاركرد تقويت فضاي معنوي صورت پذيرد و ضوابط مقررات فضاهاي مذهبي بررسي و پيشنهاد تكميلي ارائه شود.
۱۱ ـ وقتي از روح معماري سخن ميگوئيم با احساس مردم سروكار داريم و اين احساس است كه كالبد معماري و شهري را جان ميدهد و تبلور اين احساس همانا در مشاركت مردم نهفته است. پس اتخاذ روشهائي براي تأمين مشاركت و نظارت مردم در ساخت و سازهاي شهري لازم و ضروري است.
۱۲ ـ شركت كنندگان از متوليان وزارت فرهنگ و آموزش عالي و وزارت آموزش و پرورش انتظار دارند بهعنوان گامي در برنامهريزيهاي خود در زمينة آموزش و پژوهشهاي معماري و شهرسازي با اصول و مباني فرهنگي كشور همگام و همسو باشند و توصيه نمودند همكاري و همفكري بيشتر و عمليتر بين مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي با مراكز برنامهريز و تصميمگيرنده فراهم شود.
۱۳ ـ مفهوم شهر اسلامي، ناظر به هويت اجتماعي و كالبدي شهر است. شهر اسلامي شهري است كه روابط اجتماعي آن بر پايه ارزشهاي ديني سامان مييابد و چهرة فيزيكي آن يادآور هويت اسلامي ساكنان آن است. توصيه شد انجام طرحهاي پژوهشي با تأكيد بر رويكرد فرهنگ عمومي به منظور بررسي ابعاد شهر اسلامي و شيوههاي تحقق آن صورت پذيرد.
۱۴ ـ شركت كنندگان رعايت اصول معماري خودي را از قبيل مؤانست انسان با محيط فيزيكي، مردمي بودن، خودكفائي متعارف، نشاط معنوي، عفت، سادگي، هماهنگي با محيط و اقليم كه متأثر از روح اسلام است تأكيد ورزيدند.
۱۵ ـ شركت كنندگان گردهمآئي پيشنهاد كردند «طرحهاي شهري و معماري»كه براساس توجه به مباني و حفظ ارزشهاي فرهنگي تهيه ميشود مورد تشويق قرار گيرد و توصيه كردند وزارت مسكن و شهرسازي جشنوارة طرحهاي معماري و شهرسازي برتر را با همكاري شوراي فرهنگ عمومي بهصورت سالانه برگزار كند.
خداي منان را شكر گذاريم كه به ما توفيق برگزاري اين گردهمآئي را عطا كرد. اين اقدام فرهنگي بدون همكاري دستگاههاي اجرائي، صاحبنظران و كارشناسان ميسر نبود. دبيرخانه شوراي فرهنگ عمومي از همكاري وزارت مسكن و شهرسازي، وزارت كشور، سازمان ميراث فرهنگي و ديگر نهادهاي مربوط و اساتيد و صاحبنظران كه در تعميق مباحث فرهنگ عمومي، معماري و شهرسازي مشاركت نمودند، سپاسگزار است.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
